Historische weetjes

Kennis van het HEDEN, door te putten uit het VERLEDEN. Wat weet U van ……

Rubriek waarin een hedendaags golfobject vanuit de golfhistorie wordt verklaard. Interessant om zelf te weten, nog leuker om het anderen te vertellen.

Wat weet u van…

DE GOLFBAL

Kennis van het HEDEN

Golfbal – Een golfbal is een bal met een doorsnee van 42,67 millimeter waarmee het golfspel wordt beoefend. 

De huidige generatie ballen bevat vaak een rubberen kern met daaromheen één of meerdere lagen synthetisch materiaal. De buitenkant van de bal (schil of cover) wordt van verschillende materialen gemaakt al naar gelang de behoefte van de speler.

Een hardere schaal zorgt voor minder spin dus meer richting, afstand, duurzaamheid, minder “gevoel” en een lagere prijs. Een zachtere schil zorgt voor meer spin, stuurbaarheid, minder afstand, snellere slijtage, meer gevoel en een hogere prijs.

Golfballen zijn in vele kleuren leverbaar, maar wit is nog steeds de meest gangbare kleur omdat deze op grote afstand het beste zichtbaar is. Iedere andere kleur absorbeert meer licht dan wit.

Het oppervlak van de bal is voorzien van ronde, ondiepe deukjes (de zogeheten dimples). Het aantal dimples in de bal en de vorm en de verdeling ervan beïnvloeden de luchtweerstand, waardoor de ballistiek van de golfbal verandert. De algemene regel zegt dat ballen met veel kleine dimpels hoger vliegen dan ballen met weinig grote dimples. Het aantal dimples kan variëren van 300 tot 812 stuks.

Door te putten uit het VERLEDEN

outen bal 

De oudste ballen waren van iepen- of beukenhout en werden gebruikt in colf, crosse en mail. Je kon er ongeveer 75 meter ver mee slaan. Men speelde met deze ballen van de 14e tot de 17e eeuw.

De houten ballen waren erg kwetsbaar. Ze werden dan ook – net als de ruiten van de huizen waarlangs werd gespeeld – vrij snel kapot geslagen. Mede door de stokken van toen, een loden slof op een houten steel van Hollands Espenhout.

Feathery bal

 

Maar al in de 15e eeuw werden er ook ballen ontwikkeld van leer. Eerst nog gevuld met koeienhaar, de hairy. De ballenfrutters uit Goirle werden er beroemd mee en voerden tot begin 17e eeuw massa’s van deze ballen uit naar Schotland.

Later werden de leren ballen gevuld met gekookte samengeperste ganzenveren of kippenveren en geverfd. De pennebal in Nederland werd de beroemde featherie-bal. Een paar stukjes rundleer werden aan elkaar genaaid en dan gevuld met natte gekookte veren. In één bal ging wel een hoge hoed vol veren. Als de bal gevuld was werd het laatste stiksel gesloten en nat in een ronde vorm gehamerd of geperst. Door drogen zetten de veren uit terwijl het leer kromp. Zo ontstond er een keiharde bal.

Deze featherie-ballen waren erg duur, want het proces was tijdrovend. Een ballenmaker kon hooguit drie ballen per dag maken. Daarnaast gingen ook deze ballen niet lang mee en waren ze vrijwel niet te repareren. Toch was deze bal meer dan drie eeuwen de standaard. Je kon er wel 180 meter ver mee slaan.

Omdat deze ballen zo duur waren, duurder nog dan een golfstok, zelfs duurder nog dan een caddy, wilde men ze ook niet graag kwijtraken. Beter dan een bal kwijt te raken kon je twee caddies inhuren, één om de tas te dragen en één, die je vooruit stuurde om te kijken waar je bal terecht kwam, de zogenaamde fore caddy.

Vóór men ging slaan waarschuwde men eerst door hard naar hem te roepen: “Fore! Caddy.” Dat betekende dat hij moest opletten waar de bal kwam.

Gutta Percha-bal

In de zoektocht naar goedkopere ballen vond Robert Adam Patterson in 1848 de “gutty” uit, een bal van gutta percha, het sap van de gelijknamige rubberboom uit met name Maleisië. Aanvankelijk leek het een grote mislukking te worden, de ballen vielen na enkele slagen al uit elkaar, maar uiteindelijk ontwikkelde zijn broer een bruikbare guttie-bal.

De guttie was in het begin nog glad, maar al snel ontdekte men dat de door het slaan veroorzaakte deukjes de balvlucht positief beïnvloedde en men begon deze opzettelijk met een mes, hamer of beitel op nieuwe ballen aan te brengen.

Deze ballen werden “Brambles” genoemd, bramen naar aanleiding van de gelijkenis met dit fruit.

Haskell-bal

Rond 1900 was er een nieuwe ontwikkeling door de Amerikaan Coburn Haskell, die een bal uit twee gedeelten ontwierp: de eerste two-piece bal, die het golfspel wezenlijk zou veranderen. De Haskell bal, een rubberen kern omwikkeld met rubberen draad.

Two-piece ball

In de jaren 60 van de 20e eeuw vond men nieuwe materialen en betere kunstharsen en de tegenwoordige ballen hebben twee, drie of zelfs vier lagen en voor elk type speler is wel een geschikte bal te vinden.

Zie ook de collectie Golfballen:

Golfballen

Wat weet u van…

DE KREET: FORE

Kennis van het HEDEN

Fore – verplichte uitroep ter waarschuwing als de bal fout wordt gespeeld en de richting van andere speler (of toeschouwer) uitgaat.

Door te putten uit het VERLEDEN

“Fore ! Caddy !” 

Omdat rond het jaar 1.400  feathery ballen zo duur waren, duurder nog dan een golfstok, zelfs duurder nog dan een caddy, wilde men ze ook niet graag kwijtraken. Beter dan een bal kwijt te raken kon je twee caddies inhuren, één om de tas te dragen en één, die je vooruit stuurde om te kijken waar je bal terecht kwam, de zogenaamde fore caddy. Vóór men ging slaan waarschuwde men eerst door hard naar hem te roepen: “Fore! Caddy.” Dat betekende dat hij moest opletten waar de bal kwam. 

Flying Object 

Toch komt daar waarschijnlijk niet de in het golf bekende waarschuwingskreet “Fore!” vandaan. En het betekent ook niet Flying Object Returning to Earth. 

“(be)ware before” 

De meest aangehangen verklaring is de John Knox story uit de 16e eeuw. Toen stonden bij de oost poort van het plaatsje Leith in Schotland twee kanonnen die dienden als verdediging tegen ‘Engelsen en ander gespuis’. De oost poort keek uit over links, een stuk grond waar golfers speelden, die zowel op het gebied van politiek als op het gebied van golf veel invloed hadden. 

Als de kannonniers in de verte verdachte figuren zagen opdoemen riepen ze naar de verdedigers bij de poort en naar de golfers op de links “(be)ware before” (kijk uit, daar van voren) waarna de verdedigers zich plat op de grond wierpen. Daarna klonken de kanonschoten. Bij de golfers is het afgekorte fore zo blijven hangen als waarschuwing en door hen verder verspreid over Schotland. Van daar uit verder over de rest van de wereld. 

Wat weet u van…

EEN LINKS BAAN

Kennis van het HEDEN

 Links – De naam voor een golfbaan die gelegen is in het schrale en onvruchtbare, soms lichtelijk zilte zand- en duingebied, pal achter de zee. De oudste Schotse golfbanen waren linksbanen.

Door te putten uit het VERLEDEN

Golf werd aanvankelijk alleen gespeeld aan de Oostkust van Schotland op de links gronden. 

De herkomst van de naam “links” wordt nogal eens verkeerd uitgelegd als zou het te maken hebben met het woord “link” dat schakel betekent. Waarschijnlijk ook omdat de vroege banen zoals St Andrews inderdaad de holes aaneengeregen legden. Nog steeds spreekt men van “Oudward nine” en “Inward nine”. 

Maar “Links” in golf komt van het Oud Engels “hlinc” wat een landrug of een oever betekent. Uit de ijstijd waren aan de kust kiezelachtige bodemstructuren overgebleven waar na erosie, groeisel ontstonden. Vooral een taai zoutrijk soort grag “fescue” dat bleek uitstekend gras te zijn, maar alleen voor schapen.

Bijna al dit land was gemeenschapsland zonder specifieke eigenaar. Land dat begraasd was groeide slechts langzaam weer aan. En op dat land begon Links golf dat altijd een eigen karakter zou houden. De bodem liet water gemakkelijk door, terwijl het voldoende vocht vast hield voor de groei van het gescue gras. Ideaal dus. Dat wil zeggen, als het kort was. Door het brede blad is fescue gras een nachtmerrie om uit te slaan.

Er bestond geen uitgezette baan of parcours, men nam het zoals het kwam. Of zoals men nog altijd kan lezen in boeken over baanaanleg: de eerste golfbaan architect was God.

Maar toen golf populairder werd, kwamen bepaalde stukken grond in aanmerking om bijna uitsluitend voor golf gebruikt te worden. Vooral langs de Engelse kust. Het gras diende dan wel met de hand wat kort gehouden te worden, omdat de schapen dat niet meer deden. En dat was een heel werk.

Het had dan ook een opluchting moeten zijn toen in 1830 de maaimachine werd uitgevonden. Nog door paarden getrokken natuurlijk. Maar merkwaardig genoeg bleef men toch op de links vasthouden aan met de hand maaien: met de zeis dus. Pas in 1980 werd op de Elie golfclub in Schotland maaien met een machine ter hand genomen.

Bij ons in Nederland komt de 9-holes baan van de Domburgsche Golf Club het dichtst bij de oervorm van de links.

Wat weet u van…

EEN PAR

Kennis van het HEDEN

PAR is de score die van een excellente of scratchspeler op iedere gegeven hole verwacht mag worden. Een score in par betekent eigenlijk niets meer of minder dan het, onder normale condities, foutloos spelen van de hole.

Daarbij wordt dan op een par-3 één slag naar de green berekend, twee slagen op een par-5, drie op een par-5 en, eenmaal op die green aanbeland, niet meer dan twee putts per hole.

Door te putten uit het VERLEDEN

Het woord par is afgeleid van het Latijnse woord voor gelijk

Groundscore

In de tijd van Pieter van Afferden (rond 1550) waren er echter nog geen mooi aangelegde banen met een standaard voor goede golfers. Men moest gewoon doorspelen tot er werd uitgeholed.

Tot Hugh Rotherham, secretaris van de Coventry Golf Club het in 1890 een goed idee vond om voor elke te spelen hole het aantal slagen vast te stellen dat een goede golfer zou behoren te halen. Hij noemde dat de ‘ground score’. Dr. Browne, secretaris van de Great Yarmouth Club nam dit idee over en met instemming van de club golfers werd een standaard vastgesteld voor gebruik in de match play competitie.

Bogey-score

Tijdens een competitiedag viel Major Charles Wellman uit naar Dr. Browne: “This player of yours is a regular Bogey man”. Waarschijnlijk refererende aan een in die tijd zeer populair gelijknamig Edwardian music hall lied “Hush! Hush! Hush! Here Comes the Bogey Man”.

Een ‘bogle’ was voor die tijd al een Schotse boze geest en een Bogey-man, een boeman, was een alom gebruikte term voor een boze geest of duivel. Golfers vonden dat ze tegen een Mister Bogey speelden wanneer ze hun eigen score afzetten tegen de standaard van de baan. En zo was de weg open voor bogey competities, de latere handicap of stableford competitities. En zo werd in Yarmouth en elders de ground score bekend als de bogey score.

PAR-score

Naarmate het golf zich ontwikkelde en spelers verder gingen slaan werden de scores allengs beter en goede golfers en professionals haalden regelmatig betere scores dan de bogey score.

De Amerikanen zeiden dan ‘par’ tegen de speler wat ‘goed’ betekende. Zij sloten met hun afstanden beter aan bij de prakrijk dan de Britse bogey standaard, die niet meer voldeed voor professionals. De Amerikanen begonnen een bogey als één boven par te benoemen, overigens tot groot ongenoegen van de Britten. In 1914 echter kwamen stemmen op om de standaard gelijk met de Amerikanen aan te passen en in 1925 was het zover.

Wat weet u van…

DE TEE-BOX

Kennis van het HEDEN

Bij golf is de tee (ook wel teebox genoemd) de plaats vanwaar de eerste slag (drive of afslag) voor de hole wordt gespeeld.

Meer specifiek: de  teebox is het door middel van twee links en rechts geplaatste merktekens of bakens en het door niet meer dan twee stoklengtes naar achteren visueel bepaalde en gemarkeerde rechthoekige gebied waarbinnen mag worden afgeslagen. Dat wil zeggen: de bal dient binnen die grenzen opgeteed te worden, want de speler zelf kan en mag zijn stand ook buiten dat gebied innemen.

Door te putten uit het VERLEDEN

In het pittoreske plaatsje St. Andrews, waar alles golf ademt, ligt de bakermat van het hedendaagse golfspel. Hier werden de eerste golfballen geslagen. Gewoon, twee personen spelen een tegen een, kijken wie de hole het beste speelt. Vervolgens maakt de winnaar een hoopje zand om zijn bal op te leggen op een volgende afslagplaats en speelt verder voor die volgende hole. 

Om misverstanden voorgoed uit de wereld te helpen: dit zand zat in een metalen bak. Hier komt dan ook de golfterm “tee-box” vandaan. Dat is dus niet zoals veel mensen tegenwoordig plegen te zeggen het hele gemaaide stuk terrein waarop de afslagplaats zich bevindt. 

Wat weet u van…

DE SCRATCH SPELER

Kennis van het HEDEN

De Scratch speler is de golfer die geen handicap heeft, handicap 0 dus, en “van scratch” speelt.

Door te putten uit het VERLEDEN

Starting from scratch betekent in alledaags Engels zoiets als, van niks aan beginnen. Een architect die een huis moet ontwerpen: has to start from scratch. het eerste lijntje moet nog gezet worden.

Er wordt echter ook wel gezegd: Is he up to scratch? Ofwel: kan hij het wel aan? Dit laatste nu wordt verondersteld de oorsprong te zijn van “scratch” in golf: “Is he/she up to scratch voor de baan”.

Maar hoe komen we we nu aan die term. Want in de matchplay dagen was er helemaal geen standaard score voor een baan en was de term dus overbodig. Zoals met veel andere uitdrukkingen zijn er meerdere verklaringen, maar wij vinden de volgende het meest waarschijnlijk:

Zo in de vroege 1800 jaren werden er in Engeland veel bokswedstrijden gehouden. “Knuckle fights” werden ze genoem, omdat er met blote vuisten werd gestreden. Er bestonden nog geen regels en er werd gevochten tot één van beiden niet meer kon. 

Om nu vast te stellen of iemand nog redelijk in staat was zich te verdedigen, hanteerde men de volgende norm. Voordat het gevecht begon (gewoon ergens buiten, er was nog geen ring) trok men een streep op de grond: “de scratch”.

Daarvandaan liepen de tegenstanders naar de plaats waar het gevecht plaatsvond, een twintigtal meters verderop. Wanneer een van beiden werd neergeslagen, moets hij van de scheidsrechter opstaan en naar de “scratch” lopen. Als hij die lijn kon aanrakenwas hij nog in staat verder te vechten. Als hij dat niet haalde “was hij niet up to scratch“. Niet opgewassen tegen de tegenstander dus.

In golf ben je dan niet opgewassen tegen ons aller tegenstander: DE BAAN !