Golftegels Nederlands Golfmuseum

Het Nederlands Golfmuseum prijst zich gelukkig te beschikken over een aantal fraaie golftegels.

De tegelindustrie in de noordelijke Nederlanden kwam vanaf het einde van de 16e eeuw sterk op en kende haar grootste bloei in de 17e en 18e eeuw. Binnen deze productie nemen blauw-witte wandtegels met voorstellingen van alledaagse bezigheden en volksspelen een belangrijke plaats in. Tot deze beeldtraditie behoren ook tegels met voorstellingen van colf en kolf, spelen die in de Lage Landen al vanaf de late middeleeuwen wijdverbreid waren en waarvan de beoefening in de 17e eeuw een hoogtepunt bereikte.

Voorstellingen van colf- en kolfspelers op wandtegels sluiten aan bij een bredere iconografische traditie, waarin deze spelen ook voorkomen op schilderijen, prenten en in handschriften. De tegels tonen doorgaans één of meer figuren met stok en bal, vaak in een landschappelijke of stedelijke setting, en weerspiegelen zo het karakter van colf als een populair en algemeen beoefend spel.

Oud (1630 – 1650):

Bij vroege tegels, globaal te dateren tussen circa 1630 en 1650, zijn de hoekmotieven meestal relatief groot en duidelijk uitgewerkt. Er zijn drie mogelijke motieven:

1) Kandelaberrand (2 tegels naast elkaar geven een kandelaar) gecombineerd met fleur de lis;

2) Wan-Li (naar Wan-Li decoratie op Chinese wandborden);

3) Ossenkop (vereenvoudigde fleur de lis).

Na 1660-1670:

In de tweede helft van de 17e eeuw worden deze hoekversieringen geleidelijk kleiner en eenvoudiger. Er zijn twee mogelijke motieven:

1) Verkleinde ossenkop (sterk vereenvoudigde fleur de lis);

2) Spinnetje (combinatie van gebogen lijntjes met 5 stippen).

19e – 20e eeuw:

In de 19e en vroege 20e eeuw zijn de hoekmotieven vaak sterk vereenvoudigd of geheel verdwenen. Soms resteert slechts een minimale hoekmarkering, zoals een eenvoudig zogenoemd spinnenkop- of spinmotief. Deze ontwikkeling hangt samen met veranderende productie- en smaakopvattingen.

Het Nederlands Golfmuseum beheert een uitgebreide collectie tegels met voorstellingen van colf, kolf en aanverwante spelvormen, bestaande uit zowel vroege als latere voorbeelden.